Conde Roa e a especial repugnancia

Especial repugnancia, noxo e repulsión é o que me provocan os estafadores, ladróns e defraudadores á Facenda Pública. Éche aquí que o suposto perfecto cristián e moralista que mofábase dos 15-M, dos artistas, do todo aquilo que fora en contra das súa particular doutrina, agochaba a faciana dun defraudador de impostos: Facenda denuncia a Conde Roa por defraudar 300.000 euros por non ter declarado o IVA na venda de 61 vivendas. Delito que pode carrearlle entre un e cinco anos de prisión, inhabilitación de exercer ningún cargo público e unha multa de entre 300.000 e 1.800.000 euros.

Fico abraiado que o actual rexedor do concello da capital galega non pagara o IVA da venda de nada menos que 61 vivendas. Non estamos a falar dunha insignificante cantidade de diñeiro, senón de 50 millóns das antigas pesetas. Nada máis e nada menos. Como é posible que este señor siga sendo o representante dunha cidade como Santiago de Compostela? Como poderá agora reclamar os impostos municipais aos santiagueses, cando el mesmo é un defraudador ao fisco?

Seica a Conde Roa prodúcelle especial repugnancia certos artistas; a min o que produce especial repugnancia son os predicadores de molarina aos que finalmente se lles destapa a súa verdadeira faciana.

Galicia: ¿hai futuro?

Este Nadal puiden pasalo na miña terra. Unha visita fugaz e se cadra un pouco triste, vendo as dificultades económicas e sociais polas que está pasando Galicia e España nestes tempos. Alá por onde fun, fora na farmacia, no supermercado, na facultade, ou nun pub acompañado polos amigos, o pesimismo afogaba cada conversación. Moitos expresaban o seu pesar polo futuro, e afirmaban que de seguir así emigrarían antes ou despois.

Os estudos demográficos non deixan lugar a dúbida: que cada mes Galicia perda arredor de mil habitantes é un dato moi preocupante. Moito máis cando isto está tendo lugar no contexto económico actual, no que a mocidade opta por emigrar, e os vellos enchen vilas e aldeas galegas. A pirámide demográfica de Galicia está dándose a volta, o que converterá a nosa comunidade nunha rexión estéril sen peso demográfica en España. Non só desaparecerá a nosa lingua; tamén as nosa cultura, as nosas tradicións e costumes.

Se cadra as perspectivas son aínda peores se consideramos o rural galego, afectando principalmente a Lugo e Ourense, baleirándose a pasos axigantados. No noso rural aínda se conserva moita da nosa riqueza cultural, cuxo futuro é desolador.

Pero por riba de todo, dificulta a viabilidade da propia comunidade. Hai tres factores que contribúen a isto: o envellecemento da poboación; a emigración da mocidade; a incapacidade de atraer inmigrantes, retornados ou non. Galicia necesita unha serie de medidas para reverter estes parámetros, que soamente pode resolverse mediante as reformas estruturais apropiadas, dinamizando a economía:

• Apoiar decididamente sectores que potencien a innovación e a tecnoloxía, fomentando a creación de novas empresas de perfil tecnolóxico e internacional. Colaboración estreita coas Universidades públicas para a consolidación do tecido empresarial e o futuro profesional dos estudantes. Creación de viveiros tecnolóxicos nas Universidades.

• Optimizar recursos públicos clave:

1. Educación e investigación: internacionalización da Universidade de Santiago de Compostela e a mellora dos seus servizos (ofrecer parte das materias en inglés; mellora dos grupos de investigación, apoiando aos máis dinámicos; creación de spin-offs e viveiros tecnolóxicos) e peche das Universidades de A Coruña e Vigo, ou especialización das Universidades, pechando facultades duplicadas noutros campus.
2. Aeroportos: incrementar os servizos e recursos do aeroporto da Lavacolla (conexión co AVE, apertura de novas rutas internacionais, abaratamento das taxas para impulsar a implantación de novas liñas aéreas, etc). Peche dos aeroportos de Alvedro e Peinador.
3. Portos marítimos: especialización dos portos no transporte de mercadorías. Conexión co AVE para o seu transporte ao longo do territorio español.
4. Transporte ferroviario: finalización das obras do AVE.

• Eliminar duplicidades nas Administracións públicas: fusión de Concellos para a optimización de recursos públicos, peche das Deputacións provinciais.
• Apoiar os acordos comerciais con países emerxentes (fundamentalmente Brasil).

De modo que o único xeito de atraer poboación cara Galicia é mediante a modernización e dinamización económica da rexión. Facer de Galicia unha comunidade competitiva internacionalmente, dunha potencia económica. Nun mundo globalizado necesitamos ser competitivos a nivel global. Xa non competimos con outras comunidades autónomas, ou países europeos: competimos cos chinos e cos indios. Necesitamos unha visión global pra afrontar os retos globais.

El “poder blando” (soft power) de Iglesia Católica

Una de las pocas cosas que no se le puede negar a la Iglesia Católica como institución religiosa es su poderosa proyección mediática y su habilidad para sensibilizar y atraer a gran parte de la población católica. A través de escenarios y ceremonias repletas de simbología, es capaz de deslumbrar hasta al más incrédulo.

Reflexionaba sobre ello, cuando leí un artículo de Antoni Gutiérrez-Rubí, el poder de la liturgia, siguiendo el hilo de la argumentación anterior. Efectivamente, la Iglesia ejecuta una hermosa ceremonia cargada de gran simbología que, con la destreza de un malabarista, transforma objetos inertes en vida y resurrección. Su oratoria es tan brillante, cuidada y magnífica, que las palabras ocultan su piel humana con un manto espiritual y divino. La simbología alcanza su cénit con la liturgia. Cuerpo y sangre de Cristo. El pecado, el sacrificio, el perdón, la resurrección. El silencio, la genuflexión, la oración, el canto. Todo está rodeado de misterio, espiritualidad, recogimiento. Cada fragmento de la liturgia es concienzudamente ejecutado, de modo magistral, cuidando la estética de cada acto, de las súplicas, de los rezos, de los meticulosos movimientos.

La Iglesia ejecuta con exquisita precisión su particular soft power, a través del miedo y la esperanza, de la incertidumbre y la certeza. Abala sus argumentos invocando a una legitimidad divina, universal y verdadera. Disuelve las dudas proclamando la muerte y la resurrección del creyente. Ejerce su poder cruzando fronteras ideológicas o políticas.  Y es en sí misma legítima por la gracias y designio de Dios.

La visita del Papa a España no ha sido indiferente a nadie. Ni a creyentes ni a ateos. El gran despliegue de medios de comunicación, fuerzas de seguridad, autoridades y fieles cristianos. Ayer asombraba en la ciudad de Santiago la cuidada puesta en escena en la plaza del Obradoiro, el imponente altar blanco, las flores color púrpura, la casulla roja sobre el fondo blanco del alba, la mitra y el báculo dorados, cada recoveco de la plaza exudaba dignidad papal. La celebración de la liturgia es una verdadera manifestación de símbolos que refuerzan la espiritualidad y apuntalan las creencias. Nadie maneja tan bien la simbología como la Iglesia Católica.

El Papa todavía en la actualidad representa un icono de poder que asusta, asombra, alienta entre los fieles y produce rechazo y  hastío entre sus detractores. A pesar de poseer un extraordinario soft power, en las últimas décadas la Iglesia ha visto retroceder su poder debido fundamentalmente a su incapacidad de comunicación con el creyente y de evolución paralela a los cambios sociales. La homosexualidad, el papel de la mujer en el seno de la Iglesia, el celibato, la cuestión sexual, son temas no resueltos, que comprometen seriamente el compromiso de los fieles. Su pésima gestión de los casos de pederastia en el seno de la institución ha provocado la pérdida de su credibilidad y desatado la más feroz de las críticas entre sus opositores.

De lo que no cabe duda, es que llegada la extrema necesidad de supervivencia, la Iglesia convocaría un nuevo Concilio Vaticano para reformar los códigos y de eso modo evitar la sangría de creyentes (actualmente, por poner un ejemplo, el número de matrimonios civiles ya supera a los religiosos). Su capacidad de adaptación a lo largo de sus años de historia (2000 años, podríamos pensar que es la institución más antigua del Mundo) demuestran que la Iglesia deberá dar pasos decisivos en el futuro para asegurar su existencia.

Es cierto, sin embargo, que la separación del Estado y la Iglesia debe ser un hecho de facto, y no una pantomima, como hasta ahora han hecho cada uno de los gobiernos de España. La Iglesia no debe estar financiada por las Administraciones públicas, al tratarse de una institución religiosa e independiente. El contribuyente debe costear exclusivamente los gastos acarreados por la seguridad de un Jefe de Estado. Llama la atención que el gobierno de la Xunta de Galicia haya apelado a la reducción del gasto y erigido la austeridad como máxima, aplicando tijeretazos en educación y I+D y a continuación asignar 3 millones de euros para la visita del Papa, sin tener en cuenta los gastos derivados de la seguridad, argumentando que la inversión se vería recompensada por la proyección internacional de Santiago y la asistencia de al menos 200.000 fieles a Santiago. Finalmente, la asistencia fue muchísimo menor de lo esperado, y la repercusión mediática limitada (en periódicos internacionales, exceptuando los italianos, no ha figurado dicha visita).

Es innegable que la presencia del Papa en Santiago afirma y refuerza el Camino de Santiago como fragmento fundamental de la vida cristiana, una de las tres peregrinaciones más importante de la vida católica: los romeros a Roma, los palmeros a Jerusalén y los peregrinos a Santiago de Compostela. El Camino de Santiago ha sido durante siglos centro de peregrinación, unión de las naciones europeas cristianas y a través del cual se ha permitido el flujo de la cultura europea en tierras del norte de España. En el año 1120 Calixto II concede a Compostela la dignidad arzobispal gracias a la intercesión del gran obispo Diego Gelmírez. La contribución de la institución católica a la constitución de la bella ciudad de Santiago es irrefutable.

Para terminar, incidir que a pesar de desear no sentirnos partícipes de dicha institución, de sus creencias o sus valores, lo cierto es que el cristianismo, a través de sus más de 2000 años de historia ha marcado el devenir de los países cristianos y sus ciudadanos, y muchos de los valores cristianos han sido integrados profundamente en la ética que regula la vida de los miles de ciudadanos ateos que vivimos en España. Por tanto, intentar negar el cristianismo sería, en cierto modo, negarnos a nosotros mismos.

Fuente: Fotografías extraídas del periódico El Mundo

Santiago de Compostela no século XIX

Santiago de Compostela no século XIX

Hai poucos días que escribía sobre a existencia dunha importante rede de curtidorías ás beiras de río Sarela, que tiveron o seu esplendor no século XIX. Hoxe tiven a sorte de asistir á conferencia do excelentísimo Ramón Villares no Ateneo de Santiago, que fixo unha diserción maxistral da historia de Santiago de Compostela durante o século XIX. Obviamente, para un periodo de tempo tan longo, o catedrático de Historia da USC veuse na obriga de limitar a súa exposición a un sinxelo resumo do século, non sen descoidar o eixo vertebrador dos eventos e feitos máis relevantes durante esa etapa.

Villares comeceu a súa exposición suliñando que no inicio do século XIX “Santiago de Compostela era unha cidade abatida“, e citando a un autor da época “víctima del huracán de las revoluciones“. Temos que ter en conta o contexto de comezo do século XIX en España e Europa: no país veciño, Francia, triunfa a finais do século pasado a Revolución Francesa, sendo Napoleón o que toma o poder, e esnaquizando o Antigo Réxime; España é invadida polas tropas francesas no ano 1808, e dará lugar a Guerra da Independencia, que durará 5 anos. En 1812 redáctase a primeira Constitución española, unha das primeiras do Mundo nas Cortes de Cádiz. É dicir, o liberalismo brota en cada recuncho de España. Con todo, España vivirá momentos convulsos, como a Primeira Guerra Carlista entre 1833 e 1840. Coma conclusión, temos que pensar que o siglo XIX foi a transición dende o Antigo Réxime ata as portas no século XX, co progresivo asentamento das reformas liberais. Foi polo tanto un tempo convulso.

Pero, ¿por qué certos autores din que Santiago de Compostela foi vítima das revolucións? En primeiro lugar, o liberalismo abriu a porta dos cambios sociais, e a reinvindicación de dereitos dos cidadáns. Aínda que o Antigo Réxime coidouse moito de evitar a entrada do liberalismo en territorio español, a invasión francesa e a influencia dos afrancesados remataron por derrubar os muros absolutistas.

A Igrexa foi unha das grandes afectadas, sufrindo diversas desamortizaciones e exclaustracións, é dicir, a supresión de conventos e ordes relixiosas e a venda das súas propiedades. Isto supuxo un golpe á economía santiaguesa, xa que os mosteiros coma San Martín Pinario constituía un dos alicerces económicos da cidade.

Ao inicio de século Santiago era a capital da máis rica e poderosa provincia galega, das sete que existían. Os novos gobernantes, influidos pola organización administrativa do territorio francés, puramente funcional, deciden conxugar a realidade histórica das provincias coa funcionalidade das mesmas, dando lugar a provincias de desigual extensión. Santiago perde a capitalidade, e Galicia reduce o número de provincias de sete ás catro actuais. Este é outro golpe para a cidade, xa que as capitais provinciais monopolizarán a meirande parte do crecemento das vilas. Así, a vila compostela perde influencia e poder, e vese abocada ao declive; coma consecuencia, os seus habitantes non verán con bos ollos a nova corrente liberal, e serán pouco sensibles ao liberalismo. Isto reflictirase no posicionamento carlista da cidade no futuro.

Con todo, a chegada de xentes foráneas dará lugar a consolidación dunha pequena industria na cidade. Villares destacou dous comunidades: os vasco-franceses e os cameranos.

Os vasco-franceses establecen unha importante industria dos curtidos en diferentes puntos da cidade, chegando a ser a máis grande e importante de toda España. Importaban coiros desde o porto de Carril, e despois de tratar as peles, estas destinábanse a outras industrias, coma a zapateira. Curiosos e interesantes apuntamentos que fixo o mestre historiador: a industria das curtidorías empregaban moita auga (polo que tiñan que estar preto dos ríos) e tamén as cortizas dos carballos, xa que o seu alto contenido en taninos permitía curtir as peles , isto é: impedía a putrefacción da pel, facíaa imputrescible. E Ramón Villares preguntábase se existía alguna relación do consumo de carballos cos versos pronuniados por Rosalía nos que se lamentaba da desaparición destas árbores na comarca (Padrón podería verse afectada pola súa proximidade a Santiago).

Tamén falou dos cameranos, xentes procedentes de Ortigosa de Cameros (A Rioxa) que modernizaron o comercio, sobre todo o textil, e a banca. A súa influencia foi decisiva para reactivar a actividade económica da cidade.

Cara último terzo de século, destacou o importante papel que tivo o rexurdimento da ciencia a través da Universidade, dando lugar a figuras destacadas como Colmeiro ou Montero Ríos; e así mesmo da Igrexa, que recuperou certos dereitos e propiedades tras padecer durante todo o século XIX leis desamortizadoras e exclaustristas.

Suliñou a importancia de Montero Ríos coma impulsor de iniciativas coma a Lei do Rexistro Civil, o Matrimonio Civil ou a creación da “Institución Libre de Enseñanza” (ILE), co que se reinvidicaba a libertide de cátedra en tempos nos que en España se quería axustar o ensino a normas dogmáticas.

Ademais na cidade, dende as esferas eclesiásticas, procurouse a reinvindicación do Santo Sepulcro e a autenticidade dos restos do Santo Apóstolo. Promóvese unha investigación dirixida dende a Universidade por tres expertos de “recoñecida relixiosidade”: dous médicos e un químico. Os tres conclúen que “as probas non negan a tese de seren os verdadeiros restos mortais do Apóstolo e dous discípulos”; é dicir, que tampouco existen probas que demostren o contrario. Con todo, o Papa, despois de diversas contradicións, sanciona a autenticidade dos restos, e promove a peregrinación a Santiago de Compostela, como viñeron facendo os nosos ancestros na Idade Media. Rexorde a Ruta Xacobea.

Destaca o crecemento urbano da cidade, dun xeito intensivo (reconfiguración das rúas, crecemento en altura das vivendas) fronte o extensivo (creación de novas vivendas, novos arrabaldes).

Un punto importante na nova organización e crecemento da cidade será a ubicación da estación de tren. Curiosamente, a liña estableceuse dende un lugar chamado Cornes, do antigo concello de Conxo (integrado no concello de Santiago a partir de 1925) ata Carril, inagurada no ano 1843. Outro dato importante é que neste lugar naceu Rosalía de Castro., na Casa da Parra. Hoxe en día este lugar situaríase entre a actual praza de Vigo e ata o final da Avenida de Vilagarcía.

O experto sinalou o anómalo dos lugares unidos polo ferrocarril: dende unha cidade que nin tan sequera era capital de provincia ata un porto de mar, cando o común naquela época era unir capitais de provincias entre elas e coa capital do Estado. Explicou que o motivo era sinxelo: o porto de Carril era a entrada das importacións necesarias para a industria e comercio da cidade, coma os curtidos e as fiazas.

Sen dúbida o século XIX foi un tempo de constante transformación da cidade de Santiago de Compostela, e centro de formación de importantes persoeiros da época. ¿Quén dixo que cada día non se pode descubrir algo nova dun lugar, dunha cidade? ¡Cantos segredos ocultos desveloume hoxe Ramón Villares! Dende a miña pequena bitácora, doulle a miña noraboa por tan brillante exposición.

As fábricas de curtidos do río Sarela

Ás veces atopamos agradables sorpresas na nosa cidade. É certo que cidades históricas coma Santiago de Compostela invitan a atopar recunchos que non coñeciamos e que son verdadeiras testemuñas da historia local. Ademais os espazos naturais desta cidade invitan sempre a mergullarte nos tranquilos paseos á beira dos ríos, con fileiras de árbores de benefactoras sombras. Decidín pois, adentrarme no paseo que bordea o sinuoso río Sarela. Comecei o camiño na carballeira de San Lourenzo, onde fermosísimas e centenarias árbores de retortas ramas invitan a mirar caro o ceo.

Carballo de San Lourenzo

Seguindo polo medio do carreiro que atravesa a carballeira, decátome que os meus pasos lévanme polo camiño de Santiago que vai ata Fisterra. O sinal indícame que aínda faltan 88 km para chegar ao lugar que os romanos consideraban Finis Terrae.

O Camiño de Santiago

Baixo a modiño ata a Parroquia de San Fructuoso, onde aínda están os restos dunha das antigas fábricas de curtidos, zarrapicadas á beira do río Sarela nos arrabaldes da cidade.

Ruinas da fábrica de curtidos de O Carme de Abaixo

Entre os séculos XVIII e XIX abriron ata 8 fábricas de curtidos á beira do río Sarela, nas que obtiñan, tralo tratamento dos coiros, zapatos, correas, etc. Tiveron o seu esplendor durante o século XIX e traballaron ata metade do século XX. A pesar do seu abandono, deixaron a súa impronta na paisaxe do río.

As fábricas de curtidos establecéronse na marxe do río Sarela por dous motivos principais: pola súa necesidade do emprego de abundante auga, polo que tiñan que estar preto dos ríos; por outra banda, o proceso de tratamento dos coiros producía un desagradable fedor que forzou a estableceren este tipo de fábricas no arrabaldes da cidade, neste caso preto do río Sarela.

Deixando a man esquerda a fábrica de curtidos de O Carme de Abaixo e mai-lo camiño de Santiago a Fisterra, subo a contracorrente o río Sarela. Atopo algúns pequenos saltos de auga que chean co seu murmurio o silencio do entorno. As follas das árbores cobren o carreiro, evitando que a bochornosa calor afogue ao paseante.

Pequeno salto de auga do río Sarela

Proseguindo coa miña ruta, chego ata o que parece ser un muíño semi-derruido, cunha pequena ponte para se comunirar coa veciñanza. A maleza apenas deixa adiviñar o contorno do edificio.

Muiño ao carón do río Sarela

Interior do muíño

Sego o meu camiño. Abraia ver as casas tan próximas ao río, co alto risco de inundación que hai durante o inverno. Con todo, é fermoso ollalas así tan preto da auga.

Casas próximas ao río Sarela

Chegando ao final, atopei esta casa abandonada no alto dunha colina. Eu chamaría a foto explosión da natureza. Sen dúbida fermosa.

Explosión da natureza

Recoméndovos a todos, seades de Santiago de Compostela, ou visitantes, fagades o roteiro do río Sarela, fermoso dende o principio ata o final.